डाऊ सिद्धांत : तांत्रिक विश्लेषणाच्या अभ्यासाचा पाया

मागील लेखात आपण बाजारातील विविध अवस्था पहिल्या. आजच्या लेखात आपण बाजारातील महत्वाच्या सिद्धांताबद्दल जाणून घेऊयात. त्यातडाऊ सिद्धांत महत्वाचा मानला जातो. त्याविषयी..

चार्ल्स डाऊ यांनी बाजार आवर्तन समजून घेण्यासाठी आणि विश्लेषण करण्यासाठी तत्त्वांची एक मालिका विकसित केली, ज्याला डाऊ सिद्धांत म्हणून ओळखलं जातं. हा सिद्धांत तांत्रिक विश्लेषणाच्या अभ्यासाचा पाया आहे. डाऊ सिद्धांताची ओळख चार्ल्स एच. डाऊ यांनी जगासमोर केली होती, ज्यांनी डाऊ-जोन्स आर्थिक वृत्तसेवा (वॉल स्ट्रीट जर्नल) ची स्थापना केली होती.

बाजाराचं मार्गक्रमण कसं होतं हे समजून घेण्यासाठी हा सिद्धांत मार्गदर्शक तत्त्वं देतो. आज ज्या पायावर तांत्रिक विश्लेषण आधारलेलं आहे. ए.सी. नेल्सन यांची ‘डाऊ थिअरी’ ही संज्ञा चार्ल्स डाऊ यांच्या केवळ पाच वर्षांच्या अल्प कालावधीत केलेल्या लिखाणावर आधारित आहे.

याच विषयावर विल्यम्स पीटर हॅमिल्टन यांनी 1922 मध्ये ’द स्टॉक मार्केट बॅरोमीटर’ नावाचे एक पुस्तक लिहिले होतं. त्यानंतर रॉबर्ट रिया यांनी ’द डाऊ थिअरी: ऍन एक्सप्लनेशन ऑफ इट्स डेव्हलपमेंट आणि ऍन ऍटेंम्प्ट टू डिफाईन इट्स युजफूलनेस ऍज ऍन एड टू स्पेक्युलेशन’ या त्यांच्या पुस्तकात डाऊ थिअरी अधिक परिष्कृत केली होती. तर या विस्तृतरित्या गृहीत धरलेल्या डाऊ थिअरीच्या काही समजुती आहेत. त्यांना डाऊ सिद्धांत म्हणतात.

डाऊचा असा विश्वास होता की संपूर्णपणे शेअर बाजार हा अर्थव्यवस्थेतील एकूण व्यवसाय परिस्थितीचा एक विश्वासार्ह उपाय आहे आणि एकंदर बाजाराचे विश्लेषण करून, एखादी व्यक्ती त्या परिस्थितीचे अचूक मापन करू शकते आणि प्रमुख बाजारातील ट्रेंडची दिशा आणि वैयक्तिक एखाद्या शेअरची संभाव्य दिशा ओळखू शकते. चार्ल्स डाऊचा असा विश्वास होता की शेअरबाजारातील किंमती लाटा किंवा कलानुसार राहतात आणि बदलतात. त्यांचा असा विश्वास होता की प्राथमिक कल मध्यवर्ती प्रवृत्तीनं बनलेला असतो, तर उलट दिशेच्या लाटा लहान लहरी किंवा अल्पकालीन ट्रेंड किंवा किरकोळ कल-बदल  असतात. ही एक साधी संकल्पना वाटू शकते परंतु शेअरच्या किमतींमधील ट्रेंडच्या आधुनिक अभ्यासाच्या पायाचा हा एक भाग आहे.

डाऊ सिद्धांत

1. बाजारातील सर्व घडामोडी या शेअरच्या भावात परावर्तित होतात – शेअर बाजार निर्देशांकामध्ये सार्वजनिक प्रभाव क्षेत्रातील ज्ञात व अज्ञात असलेल्या प्रत्येक गोष्टी अंतर्भूत होतात. अचानक आणि अनपेक्षित घटना घडल्यास, शेअर बाजाराचे निर्देशांक अचूक मूल्य प्रतिबिंबित करण्यासाठी त्वरीत पुन्हा समायोजित करतात.
2. शेअरबाजारातील किंमती या एका कलामध्ये चालतात – डाऊ थिअरीमध्ये तीन कल स्पष्ट केले आहेत.

एकूणच बाजारात 3 व्यापक कल आहेत – प्राथमिक कल, दुय्यम कल व किरकोळ कल.

प्राथमिक कल : हा बाजाराचा प्रमुख कल आहे जो एका वर्षापासून अनेक वर्षे टिकतो. हा कल बाजाराची व्यापक बहुवर्षीय दिशा दर्शवतो. दीर्घकालीन गुंतवणूकदाराला प्राथमिक ट्रेंडमध्ये रस असतो, तर सक्रिय ट्रेडरला सर्व ट्रेंडमध्ये रस असतो. प्राथमिक कल हा प्राथमिक ऊर्ध्वमुखी (अपट्रेंड) किंवा प्राथमिक निम्नधानी कल (डाउनट्रेंड) असू शकतो.

दुय्यम ट्रेंड – हा कल म्हणजे प्राथमिक ट्रेंडमधील सुधारणा होत. बाजारातील मोठ्या हालचालीसाठी ही एक किरकोळ प्रति-प्रतिक्रिया म्हणून विचारात घेता येऊ शकते.

किरकोळ कल – (पुलबॅक).

प्रत्येक ट्रेंडमध्ये प्रामुख्यानं 4 टप्पे असतात ज्यांचे तपशील, संचय, वाढ, वितरण आणि घट (पतन) हे आपण याआधीच पाहिलं आहे.

3. बाजारातील इतर सर्व निर्देशांकांनी एकमेकांशी पुष्टी करणं आवश्यक आहे – किमतीच्या हालचालींमागे आर्थिक तर्क आहे. विविध क्षेत्रातील व्यवहार एकत्रितपणे आर्थिक क्रियाकलाप बनवतात. उदा. एका क्षेत्राच्या/उद्योगाच्या किमतींच्या हालचालींना त्याच्या सहाय्यक/अनुषंगिक उद्योगातील हालचालींनी समर्थन दिलं पाहिजे. सुरुवातीला, जेव्हा अमेरिका वाढती औद्योगिक शक्ती होती, तेव्हा डाऊने दोन सरासरी तयार केल्या होत्या. एक उत्पादनाची स्थिती प्रतिबिंबित करणारी तर दुसरी अर्थव्यवस्थेतील त्या उत्पादनांची हालचाल नोंदवणारी. यामागील युक्तिवाद असा की जर उत्पादन असेल, तर त्या संबंधित घटकांनाही फायदा व्हायला हवा, आणि म्हणूनच औद्योगिक सरासरीतील नवीन शिखरे वाहतूक सरासरीच्या शिखरांनी पुष्टी करणे आवश्यक होते. दुसर्‍या शब्दांत, केवळ एका निर्देशांकावर आधारित बाजारातील ट्रेंडची पुष्टी केली जाऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, उछद निफ्टी, उछद निफ्टी मिडकॅप, उछद निफ्टी 500, उछद निफ्टी स्मॉलकॅप, उछद निफ्टी बँक इत्यादी सर्व एकाच उर्ध्व दिशेत चालले तरच बाजार तेजीत आहे असं समजता येतं (खालील तक्ते पहा). केवळ उछद निफ्टीच्या कृतीनं बाजारात तेजी म्हणून गृहीत धरणं शक्य होणार नाही. प्राथमिक कलामध्ये ह्या गोष्टी वैध असाव्यात. तथापि, किरकोळ ट्रेंडची ताकद वेगळी असू शकते.
4. व्हॉल्यूम्सचे महत्त्व – व्हॉल्यूम हे एक सूचक आहे ज्याचा अर्थ विशिष्ट कालावधीत किंवा ट्रेडिंग दिवसादरम्यान खरेदी किंवा विक्री केलेल्या समभागांची एकूण संख्या. त्यामुळं कोणताही कल हा किंमतीसह त्यादरम्यानच्या व्हॉल्यूमनी त्याची पुष्टी करणं आवश्यक आहे. ट्रेंडला व्हॉल्यूमचं समर्थन असलंच पाहिजे. किंमत वाढली की व्हॉल्यूम वाढला पाहिजे आणि वाढत्या ट्रेंडमध्ये किंमत कमी झाल्यामुळे कमी देखील झाला पाहिजे. याउलट, डाउनट्रेंडमध्ये, जेव्हा किंमत कमी होते तेव्हा देखील व्हॉल्यूम वाढला पाहिजे. व्हॉल्यूमच्या अधिक तपशीलांसाठी तुम्ही 12 व्या अध्यायाचा संदर्भ घेऊ शकता. विशेषतः, कलबदलाच्या वेळी व्हॉल्यूमचे महत्त्व अधोरेखित केलं जाऊ शकतं.
5. बंद होणारी किंमत ही सर्वात महत्वाची – खुलता भाव, अत्युच्च भाव, न्यूनतम भाव आणि बंद भाव यां सर्वांमध्ये बंद भाव हा सर्वात महत्वाचा ठरतो कारण त्या दरम्यान शेअरचे अंतिम मूल्यांकन दर्शवलं जातं.
6. स्पष्टपणे कलबदल होईपर्यंत बाजारातील मूळ कल टिकून राहू शकतो – प्राथमिक ट्रेंडमधील उलथापालथ दुय्यम ट्रेंडसह गोंधळात टाकू शकते. मंदीच्या बाजारातील चढ-उतार हा कलबदल आहे की अल्पकालीन रॅली आहे हे ठरवणं कठीण आहे आणि त्यानंतरही घसरते नीचांक नोंदवत डाऊ सिद्धांत सावधगिरीचा पुरस्कार करतो. बाजार वर चढत असताना नोंदवलेल्या उच्चतरीय निम्न भावपातळ्या जर बाजार खाली येताना अधिक वॉल्यूम नोंदवत खालील दिशेत छेदल्या गेल्या तर बाजारात दुय्यम कल किंवा संभाव्य कलबदल ठरू शकतो ज्यासाठी पुन्हा प्रत्येक पातळीवरील बंद भाव आणि त्या दरम्यानचा व्हॉल्यूम विचारात घेतला जातो; एकूणच त्यास पुष्टी मिळते. याच सिद्धांतावर अवलंबून एलियट वेव्ह थिअरी आपण पुढील भागात पाहू.

-प्रसाद ल. भावे, अर्थप्रहर